18/12/2014 Jan Fokke Oosterhof

ZZP’ers; het afvoerputje van de Nederlandse Economie

Cartoon_gemeenschappelijke_belangen_Jan Fokke Oosterhof ZZP (Medium)ZZP’er zijn. Tot voor kort was ik er trots op. Het zijn de mensen die niet alleen hun werk doen, maar het ook eerst zelf naar binnen hengelen. Daarnaast doen ze veelal zelf de administratie en omdat ze weten dat ze in hun eigen valkuilen lopen, organiseren ze zelf een personal coach. Jezelf coachen eindigt immers ergens. Veelzijdige poppetjes dus, duizendpoten, schapen met vijf poten, eigenlijk schapen met 1.000 poten.

De trots is sinds kort passé. Jarenlang wilden we met z’n allen de zogeheten flexibilisering van de arbeidsmarkt. Die hebben we nu en het uitvloeisel daarvan is een leger aan ZZP’ers tussen de 700.000 en 1.200.000. Waarom deze schattingen zo uiteen moeten lopen, is me een raadsel overigens.

Edoch, nu begint de publieke sector zich met ons te bemoeien. Met weet immers niet wat men met ons moet. Steeds vaker krijg je als ZZP’er naar je hoofd geslingerd dat je geen waarde toevoegt aan de economie. Er zit geen innoverend vermogen en/ of groei bij de ZZP’ers. Er vloeit geen nieuwe werkgelegenheid uit voort. Er vallen dan kreten als: ‘Ambitieus ondernemerschap stagneert: ondernemers die willen groeien naar meer personeel’. Als ZZP’er ben ik dus niet ambitieus? Ik word nogal kriegel als iemand mij niet ambitieus noemt; het zijn in dit geval mensen in loondienst die dat roepen. Ga zelf aan het roer van een eenmanszaak staan en probeer een fatsoenlijk inkomen binnen te halen, dan kerm je wel anders.

Ik kan er op verschillende manieren op reageren. Allereerst voegt het voor mij wel degelijk waarde toe. Ik word er blij van en de schoorsteen rookt en ik mag aannemen dat ook mijn klanten enige waarde percipiëren. Daarnaast breng ik daar tegenin: Welke ZZP’er is gestoord genoeg om personeel in dienst te nemen? Als er één medewerker ziek wordt, kun je je tent sluiten. Het gezegde is niet voor niets: ‘wens je ergste vijand veel personeel’ en de variant die daarop tegenwoordig wordt gebezigd ‘wens je beste vriend flexibel personeel’.

In de derde plaats steekt weer die aloude, koppige groeigedachte de kop op. Moeten we dan groeien? We betreden dat het terrein van het cyclisch denken. Mijn repliek is kort: Op de middelbare school kregen we al de wet van de communicerende vaten. Als in een gesloten systeem ergens groei is, dan is er elders recessie, of crisis zo je wilt. Die crisis kan financieel zijn, maar ook vanuit milieuoogpunt. Wat is er mis met ZZP’ers die gewoon hun ding doen en zichzelf in stand houden en eens niet groei vertonen, met alle negatieve gevolgen van dien? Een economie van almaar meer is als een klein kind met een grote pot snoep. Vreten, vreten, vreten, tot het misgaat. Je hoeft niet gestudeerd te hebben om dat concept te snappen.

Een consequentie van onze ‘zorgwekkende positie’ is dat allerlei Haagse clubjes opeens in allerijl voor ons willen gaan opkomen en ons vertegenwoordigen. We hadden reeds de banken, de fiscus, de Kamers van Koophandel, het IMK, MKB Nederland, FNV, New Venture, Ik start Smart, ondernemerspleinen etc. Sinds kort is daar bij mij in de regio ZZP-Gelderland bijgekomen. Tijdens mijn eerste meeting aldaar werd ook nog een ZZP-Nederland geïntroduceerd door Hans Biesheuvel, oud topman van MKB-Nederland. Inmiddels heet het alweer ‘ONL voor Ondernemers’. Hans gaat voor ons opkomen. Voor € 25,- per ZZP’er per jaar gaat hij onze belangen vertegenwoordigen. Zijn devies: In het Haagse gebeurt zoveel gefragmenteerd dat het goed is als er één aanspreekpunt komt dat ZZP’ers in Den Haag vertegenwoordigt.

Beste Hans, ik wil niet bijdehand doen, maar als dat je devies is – fragmentatie – waarom richt je dan wéér een nieuw clubje op? Ik weet natuurlijk het antwoord wel: Als 500.000 ZZP’ers lid worden dan heeft Hans Biesheuvel € 12.5 miljoen om mee te spelen. Tijdens de meeting vroeg Hans wie vóór was en tot zijn spijt gingen slechts enkele vingertjes de hoogte in.

Volgens het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) zijn ZZP’ers armer dan werknemers met een arbeidscontract. Ze leven veel vaker onder de armoedegrens en moeten vaker een uitkering aanvragen. Ik merk op dat onderzoeksbureau Motivaction in opdracht van juridisch dienstverlener DAS ook constateert dat we gelukkiger en optimistischer zijn en meer plezier hebben in ons werk dan werknemers. Vrijheid is voor mij persoonlijk erg belangrijk. Ik ben verpest door jarenlange eenzame opsluiting in het systeem dat onderwijs heet en ben niet meer in staat binnen de knellende randvoorwaarden van een structuur te opereren. Vrijheid en geluk dus en daarnaast doe ik de meeste aankopen op marktplaats waarmee je je lasten tot een minimum kunt terugbrengen. De vraag is dan hoe hachelijk het met ons gesteld is? Als je ons langs de lat van de werknemer legt, waarschijnlijk erbarmelijk. Voor mij gaat hier op ‘the truth is in the eye of the beholder’.

Zoals Irene van den Berg, columniste in Metro het in haar column ‘Bekoelde liefde’ aan Jeroen Dijsselbloem, Minister van Financiën, zo mooi verwoordt: ‘…Ooit voelde ik me als ZZP’er het oogappeltje van Den Haag. Hét voorbeeld van de flexibilisering van de arbeidsmarkt. Maar het vuurtje is gedoofd. Ik ben nu een probleem geworden waar je onderzoek naar laat doen…’ De issue is nu dat ZZP’ers teveel fiscale voordelen zouden hebben, die gekort moeten worden in tijden van bezuinigingen. Maar, zoals Irene terecht opmerkt: ‘Dan wil ik wel graag WW, AOW en pensioen ervoor terug’.

Jeroen reageert terug op de column en noemt Irene een ‘Zelfstandige Zonder Poen’ en een ‘Zelfstandige Zonder Pensioen’. Elders werd het reeds verbasterd tot ‘Zeer Zelfstandige Professional’ en ‘Zeer Zorgbehoevende Professional’. Feit is dat de naamgeving van geen kanten deugt en daarmee al een verkeerde afloop afdwingt. Je noemt iemand ‘Zelfstandige Zonder Personeel’ en verlangt ‘ambitieus ondernemerschap met groei naar méér personeel’. Dat is op z’n zachtst gezegd een contradictie. Over de term eenpitter laat ik me al helemaal niet uit. Het doet nog het meeste denken aan een waakvlammetje dat ieder moment dreigt te doven.

Niet alleen de overheid dreigt onze voordelen af te pakken. Tot voor kort gaf ik gastcolleges aan op het HBO. Die tijd is voorbij. Gastdocenten mogen van de belastingdienst niet meer als freelancer werken. Er zou immers sprake zijn van schijnconstructies waarbij een ZZP’er eigenlijk werknemer is. Zoals schrijver en regisseur Peter Delpeut in de Metro terecht opmerkt: ‘Ik moet er niet aan denken in dienst te komen bij de Hogeschool, zo’n klein contract levert alleen maar gedoe op’. En zo is het maar net. Nu al is het zo dat je bijvoorbeeld bij de Fontys Hogeschool geen factuur stuurt, maar per college-uur een aanzienlijke papierwinkel te verstouwen krijgt om aan het systeem van de school te voldoen. Dat kan alleen maar erger worden. Bij de Saxion Hogescholen werd al tijdelijk een stop op het inhuren van ZZP’ers gezet. Veelal gaat het maar om een paar uur per jaar, maar die verdiensten kan ik dus nu schrappen.

Ik voel me sinds kort het verschoppelingetje van de economie. Vanaf 2008 heb ik me ternauwernood door de crisis heen geworsteld. Niets om op terug te vallen en nu krijg ik naar mijn hoofd geslingerd dat ik geen waarde toevoeg, niet ambitieus ben, niet bijdraag aan groei en te veel voordelen geniet. Daar komt nog de florissante uitgangssituatie bij dat je NOOIT kunt onderhandelen over je fee met opdrachtgevers, want eenieder zal roepen: ‘Voor jou tien anderen, als je niet wilt!’ En dus ben je ongewild de allergoedkoopste werknemer. En noem mij één werknemer die vrijwillig genoegen neemt met een langer inkomen als gevolg van de crisis. Die is er dus niet. Werknemers roepen dan: ‘Nee ik werk hard voor de baas, dus hunnie moeten maar zorgen dat ik betaald word!’

Zoals Frank Kalshoven, directeur van de Argumentenfabriek, zo mooi stelt in zijn column in de Volkskrant: ‘…Het wrange is nu dat het ‘ZZP-dossier’ tijdens Interdepartmentaal BeleidsOverleg bestudeerd gaat worden door heren en dames met een vast salaris, vakantiegeld, een vaste dertiende maand, een 36-urige werkweek, verplicht pensioen, van de arbeidsmarkt afgeschermd door het ambtenarenreglement, sociaal verzekerd tegen risico’s van ziekte, arbeidsongeschiktheid en werkeloosheid…

En dus Jeroen, zou ik bij die mensen eens gaan zoeken naar een stuk bezuinigingen: Ambtenaren en mensen in loondienst binnen het bedrijfsleven genoegen laten nemen met minder salaris, net zoals wij ZZP’ers dat al sinds 2008 genoodzaakt zijn te doen. Die keuze hebben wij niet.

Ik zou bijna een baan nemen…

Bijna dan, hè!

Bijna.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

CONTACT | KOFFIE

Aarzel niet en zoek even contact!