Jan Fokke Oosterhof | @Incawijsheid; Wij maken onszelf kapot
856
post-template-default,single,single-post,postid-856,single-format-standard,ajax_updown_fade,page_not_loaded,qode-page-loading-effect-enabled,,qode_grid_1200,footer_responsive_adv,hide_top_bar_on_mobile_header,qode-content-sidebar-responsive,qode-theme-ver-17.2,qode-theme-bridge,qode_header_in_grid,wpb-js-composer js-comp-ver-5.6,vc_responsive
 

@Incawijsheid; Wij maken onszelf kapot

@Incawijsheid; Wij maken onszelf kapot

Volgens de Inca’s zou de wereld in 2012 wel eens kunnen vergaan, al wordt aan de interpretatie van de Incawijsheid getwijfeld. Op 21 december 2012 eindigt de kalender van de Inca’s. Zij hielden een jaartelling bij waarbij er elk jaar een jaar van de telling afgaat. De consensus van de Inca’s: als de jaartelling op nul staat, betekent dit het einde van een tijdperk. Of dit ook daadwerkelijk het einde van de wereld en de mensheid betekend is niet duidelijk. Toch zouden de Inca’s het wat mij betreft nog wel eens bij het rechte eind kunnen hebben.

Ik ben econoom. Bedrijfseconoom. De effectenbeurs is een raar ding. Die twee beweringen hebben niets met elkaar van doen. Of toch wel? Als econoom snap ik NIETS van de beurzen, aandelen, obligaties en koersen. Ik niet alleen. Grote economen proberen een en ander te duiden, maar geven eveneens niet thuis.

De effectenbeurs is een systeem. Wij hebben dat systeem in het leven geroepen. Wij zijn dus de baas. Wij kunnen de beurs dus ook naast ons neerleggen. Goed om dat even op je in te laten werken: systemen zijn er voor ons en niet andersom. Weinig mensen realiseren zich dat. Denk ook eens aan de bankmedewerker die zich verschuilt: Sorry (klant), dat kan niet volgens het systeem en het systeem liegt niet. Een gevaarlijke uitspraak. En wat te denken van nucleaire energie! Wij roepen het in het leven en als het misgaat vallen er duizenden doden. We kunnen collectief besluiten ermee te stoppen, maar dan moeten we offers brengen, om in termen van de Inca’s te blijven. Wij mensen zijn daar vaak niet toe geneigd en doen dat meestal pas als het te laat is. We hebben leiders nodig die opstaan en ons overtuigen van urgentie. Tot die tijd modderen we samen lekker verder.

Mensen zijn dus de baas over het systeem; mensen hebben het in het leven geroepen. En daar zit nu ook meteen de crux: mensen worden geleid door instincten, driften, alternatieve agenda’s, vooroordelen, macht, emoties, liefde, corruptie, behoefte aan waardering, intuïtie, bedrijfsblindheid, beroepsdeformatie, de waan van de dag en ga zo maar door. Wij mensen zijn irrationeel, onnadenkend, inefficiënt, lijden aan zelfoverschatting en vertonen dus een volstrekt onverklaarbaar gedrag. Dit terwijl wij uitgaan van rationeel handelende mensen.

Vandaar dus ook dat systemen die wij – irrationele mensen – creëren zoals een effectenbeurs en een (nucleaire) energiemarkt een volstrekt onverklaarbaar, irrationeel gedrag vertonen. Zo ontstaat ook een crisis die nu al jaren met ons op de loop gaat.

In het boek Thinking Fast and Slow schrijft Nobelprijswinnaar Daniël Kahneman: ‘De rationele keuze is een economische mythe’. In 2002 was Daniël Kahneman samen met Vernon L. Smith Nobelprijswinnaar in de Economie. Bij uitzondering wonnen gedragseconomen het van de mathematische economen. Hij ontving de prijs voor zijn werk op het gebied van besluitvorming en onzekerheid bij mensen, dat hij samen met landgenoot Amos Tversky (overleden in 1996) had ontwikkeld. Kahnemans verzet zich tegen het beeld dat mensen rationeel calculerende burgers – Econs – zijn. Hij stelt dat mensen geholpen moeten worden in hun keuzes om vooringenomenheid en overdaad aan zelfvertrouwen te voorkomen. De mens schiet dus te kort als rationeel wezen. Iets waar ik het – rationeel – volledig mee eens ben.

Ik ben geen groot volger van Nederlands enige managementguru Ben Tiggelaar, maar één column van zijn hand heeft me nooit losgelaten. Tiggelaar schreef over bovenstaand probleem een prachtige column in de Intermediair met de welluidende titel ‘DOM’. ‘We blijven ons verbazen en opwinden over het domme gedrag van onze medemensen. Vooral als het gaat om slimme mensen die eigenlijk geen fouten mogen maken.’ We komen van de universiteit met een prachtig mensbeeld, namelijk dat mensen weldenkende rationele individuen zijn die weloverwogen beslissingen maken en de voors en tegens afwegen om tot het beste resultaat te komen’. Zoals Tiggelaar opmerkt: ‘laten we dat uitgangspunt van bewust gekozen, rationeel gedrag loslaten. Probleem is niet het domme gedrag. Slimme mensen doen nu eenmaal domme dingen.’ Volgens Tiggelaar is het loslaten van dat onrealistische mensbeeld een opluchting en het begin van mogelijke oplossingen. Dat laatste, daar geloof ik helaas niet zo in.

Om terug te komen bij de wijze Inca’s. Volgens de wijsheid die ze tentoonspreiden vergaat de wereld aan het einde van dit jaar. Nu ben ik – in het licht van bovenstaande column – geen groot aanhanger van menselijke wijsheid (ik zou het zelf willen betitelen als een contradictio in terminis), maar op dit punt zouden ze wel degelijk gelijk kunnen hebben. Wij roepen mechanismen in het leven die met ons op de loop gaan. Om Albert Schweitzer maar eens te citeren: ‘…Man has lost the capacity to foresee and to forestall. He will end by destroying the earth…

Om af te sluiten met een positief stapje in de juiste richting: ‘…The future lies before you, like paths of pure white snow. Be careful how you tread it, for every step will show…’.

Ik citeer Mahatma Gandhi: ‘…We must be the change, we wish to see in the world…’

Geen reactie's

Geef een reactie