Jan Fokke Oosterhof | @Waarneming; We leven in de manipulatieve clouds van de filterbubble
1054
post-template-default,single,single-post,postid-1054,single-format-standard,ajax_updown_fade,page_not_loaded,qode-page-loading-effect-enabled,,qode_grid_1200,footer_responsive_adv,hide_top_bar_on_mobile_header,qode-content-sidebar-responsive,qode-theme-ver-17.2,qode-theme-bridge,qode_header_in_grid,wpb-js-composer js-comp-ver-5.6,vc_responsive
 

@Waarneming; We leven in de manipulatieve clouds van de filterbubble

@Waarneming; We leven in de manipulatieve clouds van de filterbubble

Ik las ooit een prachtig artikel in Psychologie Magazine. Als je een ballon stuk prikt, ontstaat er géén knal. Wat er wel ontstaat is een drukgolf. Pas als die drukgolf jouw oren bereikt, wordt er een knal waargenomen. Dat is een verwonderlijke gedachte! Er is geen geluid als er niemand is om het waar te nemen. De ballon maakt geen geluid, jij voegt het toe.

Dat geldt voor al onze waarnemingen. Neem bijvoorbeeld alle zin en onzin die we op Facebook en Twitter lezen. Alles is er, maar tegelijkertijd is er niets. Het krijgt pas waarde en betekenis als wij waarnemen en toekennen. Wij – kunnen – hypen, maar we kunnen er ook voor kiezen om dat niet te doen. Dat is de eerste constatering in deze column:

‘Iets is er pas als wij het waarnemen en er waarde aan toekennen’.

De andere kant van de medaille – en daar gaat deze column met name over – is de filter bubble: Je neemt niet alles waar omdat informatie, met name op internet, voor je gefilterd wordt. We krijgen zicht op een deel van de werkelijkheid, maar ondertussen resteren andere delen van de werkelijkheid in het duister. Je krijgt niet alles voor ogen en kunt dus ook alleen maar betekenis toekennen aan hetgeen je wel voor ogen krijgt. De meeste mensen weten helemaal niet dat ze aan alle kanten gemanipuleerd worden.

Al jarenlang waart de discussie rond of internet een democratisch netwerk is van vrijelijk beschikbare informatie. Vergeet het maar. Filterbubbe is het stopwoordje van het moment. De gedachte: websites verzamelen je persoonlijke voorkeuren en schotelen je voor met een wolk van klikbare items die aansluiten op je voorkeuren. De vaakst geklikte en meest gelezen items zijn het grootst en vet gedrukt en als iets groot is ben je snel geneigd te klikken. Het systeem versterkt zichzelf.

De Amerikaanse auteur Eli Pariser waarschuwt ons in zijn boek The Filter Bubble (What the internet is hiding from you) voor het internet dat steeds verder personaliseert. The New York Times noemde zijn boek een ‘belangrijk onderzoek naar de gevaren van excessieve personalisatie’.

[youtube=http://www.youtube.com/watch?v=f61x9SBOmvM]

Neem bijvoorbeeld Amazon en Facebook. Ze schotelen je advertenties voor op basis van je persoonlijke profiel, vrienden en klikgedrag. Zoekresultaten en aansluitende advertenties worden ook steeds meer gepersonaliseerd, denk aan Google, Bol en Amazon die je op basis van eerdere aankopen weer nieuwe producten en diensten voorschotelen. Youtube adviseert je filmpjes waar je waarschijnlijk op zit te wachten.

Denk ook eens aan tag-wolken of category-wolken op websites waarin items die vaker worden aangeklikt dominanter in de wolk naar voren komen, in een vetgedrukt lettertype. Bovendien rijst de vraag: worden die items vaker aangeklikt, of wil iemand dat die items vaker worden aangeklikt? Feit is dat een aloude wet opgaat: wat je aandacht geeft, groeit. Je klikgedrag wordt gemanipuleerd. Je krijgt maar een deel van het internet te zien. Je wordt beduveld waar je bij staat en je blijft in een (steeds kleiner) cirkeltje ronddolen als je niet uitkijkt.

Maar is dat nu zo? En is dat erg?

Als vroeger naar de bibliotheek ging, greep je toch ook meteen naar de voetbalboeken en liep je niet naar de politieke kast? Toen had je toch ook je voorkeuren al? We kunnen hooguit stellen dat je toen zelf op zoek ging, het initiatief lag bij jou en nu wordt het je in de schoot geworpen.

Klikgedrag wordt bijgehouden en op basis daarvan krijg je feeds. Er is echter een discrepantie tussen wat je klikt en wat je misschien wel moet weten. Er ontstaat een grote kans dat je op deze manier nieuws gaat missen. Hoe verder deze ontwikkelingen zich voortzetten, hoe groter de kans dat deze zorg bewaarheid wordt. Parisier noemt het de You-loop. In de filter bubble zit je in je eigen kleine wereld die steeds kleiner wordt omdat websites met steeds meer suggesties komen die aansluiten op hetgeen je eerder zocht. Je wordt bevestigd in hetgeen je al weet en zei de beroemde psycholoog Abraham Maslow niet: ‘Voor wie alleen een hamer heeft, wordt elk probleem een spijker’.

Je zou het polarisatie van de berichtgeving kunnen noemen, en was dat nu niet precies waar onze Majesteit bang voor was. Misschien wel terecht. Ik hoop eigenlijk dat dit de diversiteit tussen mensen vergroot, zodat ik meer authentieke, unieke mensen ontmoet met wie ik mooie gesprekken kan voeren. Mijn gevoel zegt me dat het de massa groter maakt en daarmee niet aan mijn hoop tegemoet komt. In de Volkskrant wordt het zo mooi omschreven: ‘Google is niet goed in het uitvinden van dingen, vooral als we niet weten wat we willen vinden.’ Dat omschrijft wat mij betreft de spagaat waar we ons in bevinden.

Tot voor kort dacht ik dat ik op Facebook netjes alle nieuwe berichten van mijn vrienden te zien kreeg. Dat bleek echter niet waar. Je ziet enkel de berichten van vrienden die vaak posten, berichten achterlaten, dingen leuk vinden etc. De berichten van andere vrienden krijg je enkel te zien als je op een knopje klikt dat rechts bovenaan staat ‘belangrijkste nieuws/ meest recent’. Je krijgt dus maar een heel klein deel te zien, namelijk het deel van de mensen dat het ‘drukst’ is en dat is niet per definitie het deel van je vrienden dat het meest relevant is.

Dat is een benauwende gedachte! – Als je – soms– intelligente dingen wilt communiceren, zul je toch – vaak – berichten moeten posten om gelezen te worden. Slaat nergens op.

Amazon doet mij koopsuggesties op basis van mijn eerdere aankopen. Nu hoef ik niet meer zelf binnen die nichemarkt op zoek naar outdoorfilms en documentaires. Ik vind dat niet zo erg. Ik kijk er kritisch naar, maar kijk ook weer verder. Ik denk dat we moeten concluderen dat het enige intelligentie vereist om hierdoor heen te prikken. Datzelfde geldt voor Wikipedia. Je kunt niet alles meteen voor waar aannemen. Blijf kritisch. Helaas is dat niet voor iedereen weggelegd. In ieder geval moet het een belangrijk deel van het onderwijs gaan uitmaken: het valideren en beoordelen van informatie en bronnen.

Uitgaande van geschetste problematiek heb ik een probleem; ik ben op zoek naar intelligente content. Ik zoek dingen die niet snel in Google en Facebook naar boven komen. Ik moet dus zelf op zoek naar websites en berichten, maar hoe ik ook zoek, steeds weer word mij een wolk voorgeschoteld van platte, ordinaire, veel voorkomende content die iedereen leest en klikt. Het wordt steeds moeilijker om de intelligente kolibries eruit te vissen omdat er steeds meer dikke aasgieren in mijn wolk rondvliegen. Ik zoek eigenlijk een alternatieve wolk en zoekmethode waarmee ik dingen vind die getuigen van intelligentie en die niemand aanklikt. Waar is de content, waar is de inhoud?

Zucht. Internet is eigenlijk net de echte wereld.

Besluit

Realiseer je bij alles dat je leest, dat het niets is, tenzij JIJ er waarde aan toekent (en dus niet Google, Facebook of je Twitterende vrienden). Iets is er pas als wij het waarnemen en er waarde aan toekennen.

De andere kant van de medaille: Realiseer je tegelijkertijd dat je maar delen van de beschikbare informatie voor ogen krijgt. De kunst is dus om te weten wat je niet weet.

Confucius schetst de spagaat treffend: ‘…When you know a thing, to hold that you know it; and when you do not know a thing, to allow that you do not know it, this is knowledge…’

1 Reactie
  • Gijs
    Geplaatst op 19:13h, 19 augustus Beantwoorden

    Mooi stuk, Fokke. En zeer waar. Zo stond mijn site bovenaan google (yes!!)…… behalve als ik op een andere pc dan bij mij thuis zocht. Gemaakte geluk…. 😉

Geef een reactie