De coronacrisis legt een andere crisis bloot, namelijk dat we niet meer alleen kunnen zijn. Het confronteert ons met de zin van het bestaan. De mens is een wezen dat gedijt in verbindingen. Eenzaamheid, depressie en burnout liggen op de loer. Was het niet de jonge Chris McCandles die na een strooptocht door de wildernis in Alaska alleen stierf in een oude autobus en die in zijn dagboek krabbelde: Happiness is only real when shared. Zelfs onze koning benoemt het in zijn speech: ‘Het coronavirus kunnen we niet stoppen, het eenzaamheidsvirus wel’. De absurd snelle veranderingen van de laatste weken hebben geleid tot een gevoel van eenzaamheid.

Gisteren sprak ik een reislustige vriendin die een mentale dip had gehad. De overheidsmaatregelen zijn verder doorgeschoven en de gedachte aan nog maanden binnen zitten, maakte haar depressief. Ik herken het. Deze crisis is erger voor de reislustige, zo lijkt. Ik zie het ook op mijn tijdslijn van Facebook, mensen beginnen het na een week alweer een beetje zat te worden. ‘Nu kennen we het wel weer’. Iedere dag volgen nieuwe acties om jeugd-, berg-, of andere foto’s te plaatsen om maar even weg te zijn van Corona en haar malaise.

Ik kan nuchter reageren: Het is nog niet eens begonnen! Wij praten over een paar duizend besmettingen in een van de meest geciviliseerde landen ter wereld. Terwijl je eenzaam in je kamer of huis zit, gebeurt er van alles in parallelle werelden waar je nauwelijks weet van of zicht op hebt. Ik illustreer.

Ik denk aan bejaarden die al eenzaam waren maar nu ook geen bezoek meer mogen ontvangen. Tehuizen die tot sterfhuizen verworden. Dan zijn er legio huizen die te klein zijn voor hun inwoners en waar huiselijk geweld en kindermishandeling nu vrij spel hebben. Zittend op elkaars lip kan dat nu alleen maar erger zijn. Houden we een oogje op elkaar? Weet jij of het huishouden bij de buren een veilig huishouden is? Bel eens aan en drink koffie op anderhalve meter in de tuin.

In Europa hamsteren we toiletpapier, in Nederland staan we in de rij voor de coffeeshop, in de VS hamstert men wapens. Pistolen, geweren en kogels; ze zijn niet aan te slepen. Mensen maken zich druk over de sociale onrust die de pandemie kan veroorzaken. Mensen willen hun familie te allen tijde kunnen beschermen. Een nobel streven. Gaan we rellen en onrusten krijgen?

Nu zal het in de VS nog niet zo’n vaart lopen. Maar wat als Corona echt doordringt in Afrika, India, sloppenwijken en vluchtelingenkampen. Plekken waar de infrastructuur wegvalt en het recht van de sterkste gaat gelden. Je kunt je handelswaar niet meer kwijt, die je vandaag moet verkopen om vanavond te kunnen eten. Overleven gaat hier de norm worden en dat gaat niet het beste in de mens naar boven brengen.

Als je gaat stilstaan bij bovenstaande relativeert dat je eigen leed.

Zelf merk ik wel degelijk vatbaar te zijn voor eenzaamheid. Volgens de Vlaamse psychoanalyticus Paul Verhaeghe[1] dreigt onze eenzaamheid groter te worden omdat we steeds minder verbonden zijn met anderen en vooral met onszelf. We raken in hoge mate vervreemd van onszelf en daarmee zijn we vatbaar voor burn-outs en depressies. In het boek Intimiteit (2018) legt hij uit dat het daarom zaak is dat we leren alleen te zijn. Daarin ligt de sleutel voor een goed leven. Want ook al is het een maatschappelijk probleem met oorzaken die grotendeels buiten onszelf liggen, de oplossing begint met iets essentieels dat in ons allemaal zit: ons zelfbeeld.

Mijn wereld is heel klein en ik vraag me af welke verbindingen ik heb en hoeveel waarde ik daaraan hecht. Freelance-werk en ‘collega’s’ zijn weggevallen. Ik heb daar niet echt verbinding mee, mis het niet als zodanig en verwacht ook geen enkel contact behalve wanneer we weer aan het werk mogen.

Als individuele sporter heb ik een aantal trailmaatjes met wie ik wedstrijden bezoek en zo nu en dan een biertje doe. Dat biertje komt er nu niet. Samen trainen zou kunnen, maar het is nog niet gebeurd. Dat mis ik.

Dan is er de categorie familie en hechte vrienden. Mijn vader bezoek ik denk ik niet meer de komende weken vanwege het risico. Hij is in de 70 en fragiel geworden. We Skypen zo nu en dan.

Hechte vrienden en vriendinnen bel ik. Met een enkeling kijk ik een filmpje en ontmoet face-to-face voor inspiratie en een knuffel. Daar kan ik echt naar snakken. De energie die weer stroomt door een stukje erkenning, even fysiek contact, gewoon zijn met elkaar.

Als schrijver kan ik een extra dimensie aanboren door mijn schrijfsels te publiceren en daarover met anderen van gedachten te wisselen. Dat kan positief of negatief, maar wat mij betreft constructief. Het geeft me energie, scherpt mijn beelden aan en geeft me weer input voor volgende columns.

Ik woon momenteel op een zolderkamer. Ik kan de rest van het huis gebruiken, maar mijn domicilie bestaat uit 25 vierkante meters die ik inmiddels door en door ken. Als ik opsta en de gordijnen opensla, is het weer een belangrijke speler in mijn leven. Als de zon schijnt, sla ik de ramen open en drink mijn koffie bij het geluid van vogels en insecten. Als het grauw is, heb ik de neiging terug het bed in te duiken met een boek. Depressie ligt op de loer. Een gevoel van eenzaamheid en een gebrek aan purpose. Dus dwing ik mijzelf aan de bak te gaan, plannen te smeden, achterstallig werk weg te werken en kansen te zien. Sponsors voor nieuwe expedities, solliciteren en het schrijven van mooie boeken. Het helpt overdag, maar ’s avonds wordt de wereld wel heel klein en komen muren op mij af.

Door alleen te zijn, teruggeworpen op mijzelf, ervaar ik dat ik weinig intensieve verbindingen met anderen heb. De vraag is hoeveel je er nodig hebt. Als je echter altijd een zwijm van eenzaamheid bij je draagt, is dat een pijnlijke constatering. Het is dan, zoals Verhaeghe aangeeft, nog belangrijker dat je voldoening, veiligheid en een thuis vindt in jezelf.

Een paar weken terug lukte dat niet. De bodem was weggeslagen. Ik ging van samenwonen naar latten, in een nieuwe stad, op tweehoog achter, met andere werkzaamheden, zonder de dagelijkse aanwezigheid van hond, vriendin en kinderen. Alle zekerheden waren weg, alle fundamenten gedesintegreerd. Inmiddels is de bodem terug en houd ik mijzelf staande ondanks een isolement in coronacrisis. Nu is de vraag wat te gaan doen? Geen werk meer en op zoek naar een nieuwe purpose.

Ik ben een aanhanger van het existentialisme, de maakbaarheid van je bestaan. Door keuzes te maken, stippen op de horizon te zetten en je ernaar te gedragen, geef je vorm. Het probleem is dat onbegrensde vrijheid zoals ik die nu ervaar, verlamt. Corona heeft alle fundamenten en houvasten van tafel geveegd. Een wereldwijde Ctrl+Alt+Del.

Alles ligt weer open en ik ben op een compleet nulpunt aanbeland. Als alles kan en mag, wat doet er dan echt toe (op je 45e)? Wat geeft zin aan het bestaan? Vrijheid vraagt verantwoordelijkheid en eigenaarschap. Verhaeghe verwoord het mooi: ‘Het is een illusie dat je zelfstandig zin kunt geven aan je bestaan. Zinvol leven kunnen we alleen in verbondenheid met anderen. Liefst willen we alles betekenen voor één ander, met wie we alles kunnen delen, iemand bij wie we kwetsbaar kunnen zijn en toch geborgen. Maar dat kan pas als we intiem kunnen zijn met onszelf.’ Met intiem bedoelt hij weten wie je bent en keuzes maken waarmee je je kunt identificeren. Werken aan mijzelf in stilte en eenzaamheid. Daar ligt mijn uitdaging de komende weken.

Wordt vervolgd.

PS kijk de mooie film Into the Wild (en lees het boek), daar heb je nu de tijd voor!


[1] https://www.volkskrant.nl/columns-opinie/opeens-zit-je-met-jezelf-op-de-bank-maar-hoe-moet-je-echt-alleen-zijn~ba06794b/

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.